Research

การสวมในงานแม่พิมพ์ ตอนที่ 3


การสวมในงานแม่พิมพ์ ตอนที่ 3: การแบ่งประเภทของการสวมตามเกณฑ์มาตรฐาน

 

โดย อาจารย์คันธพจน์ ศรีสถิตย์

หัวหน้ากลุ่มวิจัยคาทิพ (C3ATIP) ภาควิชาวิศวกรรมเครื่องกล

คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีมหานคร

 

สวัสดีปีใหม่ครับพี่น้องแฟนคลับคอลัมน์ “MOLD & DIE LIKE สาระ” ทุกท่าน ผมได้เขียนบทความเกี่ยวกับ การสวมในงานแม่พิมพ์มาแล้ว 2 ตอน โดยท่านสามารถติดตามอ่านได้ตามข้อมูลที่แจ้งไว้ข้างต้นนะครับ ในฉบับนี้ผมขออนุญาตต่อเติมเนื้อหาเรื่องการสวมให้ท่านผู้อ่านอีกนะครับ เพื่อว่าจะได้ไม่ต้องอดใจรอติดตามอ่านกันเนิ่นนาน แล้วอาจจะพลันให้หลงๆ ลืมๆ กับเนื้อหากันไปได้ สุดท้ายก็คงไม่เกิดประโยชน์เท่าใดนัก ทุกท่านคงเห็นด้วยนะครับ มาว่ากันต่อเลยดีกว่า

ในตอนที่ 2 ได้ให้มีการให้คำนิยามและอธิบายคำศัพท์ที่ควรรู้ในการสวมตามระบบ ISO ไปแล้ว อาทิ ระบบงานสวมกรณีรูคว้านคงที่ (Hole Basis Fitting System) ระบบงานสวมกรณีเพลาคงที่ (Shaft Basis Fitting System) พิกัดความคลาดเคลื่อน (Tolerance) เส้นศูนย์ (Zero Line) ค่าพิกัดบน (Upper Deviation) ค่าพิกัดล่าง (Lower Deviation) Allowance (ความเผื่อหรือพิกัดความเผื่อ) พร้อมกับการขยายความให้กระจ่างเกี่ยวกับคำศัพท์สองคำ ที่มีผู้เข้าใจคลาดเคลื่อนไป ซึ่งได้แก่ Tolerance และ Allowance ผมขออนุญาตทึกทักเอาว่า ท่านที่อ่านอย่างใจเย็น และละเอียดลออ คงพอจะเข้าใจถึงลักษณะการใช้งานของทั้งสองคำศัพท์นี้ได้ดีขึ้นแล้วนะครับ

ในตอนที่ 3 นี้จะให้ท่านผู้อ่านทราบถึงการแบ่งประเภทของการสวมในงานแม่พิมพ์และงานการออกแบบชิ้นส่วนเครื่องจักรกล โดยได้ให้รายละเอียดว่างานลักษณะแบบใดจะเข้าข่ายของการสวมประเภทใด รวมทั้งมีตัวอย่างของการประยุกต์ใช้งานด้วย ดังตารางที่ 1 ถึง 3 ทั้งนี้ลักษณะการแบ่งประเภทของการสวม อาจจะกระทำได้หลายวิธี และมีวิธีเรียกขานชื่อไปในหลายลักษณะ ในที่นี้ผมเลือกที่จะใช้เกณฑ์ที่ระบุไว้ในแค็ตตาล็อกของ MISUMI เนื่องจากเป็นที่คุ้นเคยกันของช่างแม่พิมพ์ในบ้านเรา โดยได้แบ่งการสวมออกเป็น 2 ประเภทใหญ่ๆ ได้แก่ ประเภทคู่ชิ้นงานสวมสามารถเคลื่อนที่สัมพัทธ์กันได้ และประเภทคู่ชิ้นงานสวมไม่สามารถเคลื่อนที่สัมพัทธ์กันได้ ซึ่งทั้ง 2 ประเภทนี้ยังถูกแบ่งออกเป็นกรณีย่อยตามลักษณะที่โดดเด่นของการสวม ดังนี้

  • คู่ชิ้นงานสวมสามารถเคลื่อนที่สัมพัทธ์กันได้ (ซึ่งในที่นี้ คือ การสวมคลอน)
    • การสวมคลอน
      • งานสวมคลอนมากๆ หรือสามารถหมุนอย่างอิสระ (Loose fit)
      • งานสวมคลอนมาก หรือสามารถหมุนคล่องมาก (Loose roll fit)
      • งานสวมคลอนน้อย หรือสามารถหมุนได้พอดี (Roll fit)
      • งานสวมคลอนเลื่อน หรือสามารถหมุนได้แบบฝืด (Tight roll fit)
  • คู่ชิ้นงานสวมไม่สามารถเคลื่อนที่สัมพัทธ์กันได้ (ซึ่งในที่นี้ คือ การสวมพอดี และการสวมอัด)
    • การสวมพอดี
      • งานสวมพอดีเลื่อน (Sliding fit)
      • งานสวมพอดี หรือสามารถผลักเลื่อนด้วยแรงมือ (Push fit)
      • งานสวมพอดี หรือสามารถเลื่อนด้วยการเคาะ (Striking)
      • งานสวมพอดีแน่น หรือสามารถเลื่อนด้วยการเคาะ (Striking)
      • งานสวมพอดีแน่น หรือปรับประกอบด้วยแรงเครื่องกดเล็กน้อย (Light press fit)
    • การสวมอัด
      • งานสวมอัดน้อย หรือปรับประกอบด้วยแรงเครื่องกด (Press fit)
      • งานสวมอัดมาก หรือปรับประกอบด้วยแรงเครื่องกดมาก, การทำ Shrink press fit, การทำ Cold press fit (Strong press fit)

ตารางที่ 1 การสวมคลอนในงานแม่พิมพ์และงานการออกแบบเครื่องจักรกล กรณีที่ใช้งาน และตัวอย่างการประยุกต์ใช้งาน

ตารางที่ 2 การสวมพอดีในงานแม่พิมพ์และงานการออกแบบเครื่องจักรกล กรณีที่ใช้งาน และตัวอย่างการประยุกต์ใช้งาน

ตารางที่ 3 การสวมอัดในงานแม่พิมพ์และงานการออกแบบเครื่องจักรกล กรณีที่ใช้งาน และตัวอย่างการประยุกต์ใช้งาน

 

     ถึงตอนนี้ท่านผู้อ่านคงรับทราบข้อมูลเกี่ยวกับการสวมมากขึ้นแล้ว ในฉบับหน้าจะลงในรายละเอียดการคำนวณเพื่อตรวจสอบว่า “การระบุขนาดที่กำหนดพิกัดความคลาดเคลื่อนลงในแบบงาน” เป็นการสวมประเภทใด โดยอาศัยการเปิดตารางค่าพิกัดความคลาดเคลื่อนในงานสวมตามระบบ ISO ไว้คอยติดตามกันนะครับ

ก่อนจากกันฉบับนี้ ขอหยิบบทโศลกธรรมที่ผมเขียนแปะบนหน้าเฟซบุ๊กมาเป็นของฝากให้ทุกท่าน เกี่ยวกับความกตัญญูกตเวทีให้กับ “พระในบ้าน” ดังนี้

 

“กตัญญู” คือ การรู้จักและสำนึกในบุญคุณท่าน ซึ่งเป็นสิ่งดีงาม

แต่ถ้าจะให้บริบูรณ์ ท่านทั้งหลายพึงมี “กตเวที” ด้วย

เพราะหมายถึง การตอบแทนบุญคุณของท่าน

<< ย้อนกลับ