Research

เครื่องหมายเพื่อความปลอดภัย


ผศ.ดร.สลิลทิพย์ สินธุสนธิชาติ  
อาจารย์ประจำภาควิชาวิศวกรรมไฟฟ้ากำลัง ​ 
คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีมหานคร  
30 พฤศจิกายน 2557  

       เครื่องหมายเพื่อความปลอดภัย (safety sign) หมายถึงเครื่องหมายที่ต้องการใช้สื่อความหมาย โดยใช้รูป สี หรือข้อความ ที่เฉพาะเจาะจงกับผู้ที่อาจได้รับอันตรายในสถานที่ทางาน โดยข้อความภายในป้ายอาจจะสื่อความหมายเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดอุบัติเหตุ (prevent accidents), อันตรายต่อสุขภาพ (health hazards), ระบุสถานที่ตั้งของอุปกรณ์ป้องกันไฟไหม้ (fire protection) หรือการให้คำแนะนำในกรณีที่เกิดเหตุฉุกเฉิน

       หมวดหมู่ของเครื่องหมายเพื่อความปลอดภัย (safety sign categories)
       สำหรับการแบ่งประเภทของเครื่องหมายเพื่อความปลอดภัย มีด้วยกันอยู่หลายมาตรฐาน [1-6] ในประเทศไทยใช้มาตรฐาน มอก. 635 [6] โดยแบ่งประเภทของเครื่องหมายเพื่อความปลอดภัย ออกเป็น 6 ประเภท ดังนี้
       1. เครื่องหมายห้าม (Prohibition sign)
       2. เครื่องหมายบังคับ (Mandatory sign)
       3. เครื่องหมายเตือน (Warning sign)
       4. เครื่องหมายแสดงภาวะปลอดภัย (No danger sign)
       5. เครื่องหมายแสดงอุปกรณ์เกี่ยวข้องกับอัคคีภัย (Fire protection equipment sign)
       6. เครื่องหมายข้อมูลทั่วไป (General Information sign)

       แต่ละประเภทจะมี การกำหนดสีเพื่อความปลอดภัย, รูปแบบของเครื่องหมายเพื่อความปลอดภัย, เครื่องหมายเสริม และขนาดของเครื่องหมายและตัวอักษรของป้ายสัญลักษณ์ เพื่อความปลอดภัยที่ใช้สื่อความหมายต่างๆ แทนการใช้ข้อความ โดยมีสาระสำคัญดังนี้
       1. สีเพื่อความปลอดภัยและสีตัด
       2. รูปแบบของเครื่องหมายเพื่อความปลอดภัย
       3. เครื่องหมายเสริม
       4. ขนาดของเครื่องหมายเพื่อความปลอดภัย
       5. ตัวอย่างเครื่องหมายเพื่อความปลอดภัยและความหมาย
       6. ข้อแนะนำในการเลือกและการใช้เครื่องหมายเพื่อความปลอดภัย

       1. สีเพื่อความปลอดภัย (Safety colours) คือ สีที่กำหนดในการบอกความหมายเพื่อความปลอดภัย กำหนดให้ใช้สีเพื่อความปลอดภัย แสดงรายละเอียดตามตารางที่ 1 สำหรับสีตัดและและสีของสัญลักษณ์ (contrasting colours and symbol colours) แสดงรายละเอียดตามตารางที่ 2

ตารางที่ 1 สีเพื่อความปลอดภัย

ตารางที่ 2 สีตัดและและสีของสัญลักษณ์

หมายเหตุ อาจใช้สีแดงส้มวาวแสง แทนสีเหลืองได้ แต่ไม่ให้ใช้แทนสีเหลืองกับเครื่องหมายเพื่อ ความปลอดภัยตามตารางที่ 2 เนื่องจากสีแดงส้มวาวแสง มองเห็นเด่นในภาวะที่มืดมัว

       2. รูปทรงเรขาคณิตของเครื่องหมายเพื่อความปลอดภัย จะเป็นการแบ่งประเภทของเครื่องหมายเพื่อ
ความปลอดภัย เพื่อให้ง่ายต่อความเข้าใจ แสดงดังตารางที่ 3 โดยที่สีตัดและและสีของสัญลักษณ์
อ้างอิงตามตารางที่ 2

ตารางที่ 3 รูปทรงเรขาคณิตของเครื่องหมายเพื่อความปลอดภัย

       3. เครื่องหมายเสริม หมายถึง เครื่องหมายที่ใช้สื่อความหมายเกี่ยวกับความปลอดภัยโดยมีสี รูปแบบ
และข้อความเพื่อ ใช้ร่วมกับเครื่องหมายเพื่อความปลอดภัยในกรณีที่จาเป็น
       1. รูปแบบของเครื่องหมายเสริม เป็นสี่เหลี่ยมผืนผ้า หรือสี่เหลี่ยมจัตุรัส
       2. สีพื้นให้ใช้สีเดียวกับสีเพื่อความปลอดภัย และสีของข้อความให้ใช้สีตัด หรือสีพื้นให้ใช้สี
ขาวและสีของข้อความให้ใช้สีดา
       3. ตัวอักษรที่ใช้ในข้อความ
           3.1 ช่องไฟระหว่างตัวอักษรต้องไม่แตกต่างกันมากกว่าร้อยละ 10
           3.2 ลักษณะของตัวอักษรต้องดูเรียบง่าย ไม่เขียนแรเงาหรือลวดลาย
       4. ให้แสดงเครื่องหมายเสริมไว้ใต้เครื่องหมายเพื่อความปลอดภัย ดังตัวอย่างในรูป ตัวอย่าง
การแสดงเครื่องหมายเสริมเพื่อความปลอดภัย

       4. ขนาดของเครื่องหมายเพื่อความปลอดภัย หมายถึง ขนาดของเครื่องหมายเพื่อความปลอดภัย และตัวอักษรที่ใช้ในเครื่องหมายเสริม กำหนดไว้เป็นแนวทาง แสดงดังรูปที่ 1 และตารางที่ 4

รูปที่ 1 ขนาดของเครื่องหมายและตัวอักษร

ตารางที่ 4 ขนาดของเครื่องหมายและตัวอักษร ในหน่วยเป็นมิลลิเมตร (mm)

       ​5. ตัวอย่างเครื่องหมายเพื่อความปลอดภัยและความหมาย

       6. ข้อแนะนำในการเลือกและการใช้เครื่องหมายเพื่อความปลอดภัย
       1. การใช้เครื่องหมายเพื่อความปลอดภัยร่วมกับเครื่องหมายเสริม ในกรณีที่ไม่มีเครื่องหมายที่ใช้สัญลักษณ์ภาพ ตามที่แสดงในภาคผนวก ก. หากต้องการจะแสดงเครื่องหมายตามที่ต้องการ ให้เลือกปฏิบัติดังนี้
           1.1 ใช้สัญลักษณ์ภาพที่เหมาะสม ที่ดูแล้วเข้าใจง่ายที่สุด ไม่ต้องแสดงรายละเอียดในสัญลักษณ์ภาพที่ไม่จำเป็นต่อการสื่อความหมาย แต่ใช้เครื่องหมายเสริมร่วมด้วยถ้าจำเป็น
           1.2 ใช้เครื่องหมายทั่วไปสำหรับเครื่องหมายเพื่อความปลอดภัยแต่ละประเภทร่วมกับเครื่องหมายเสริม ดังตัวอย่างในรูป

       2. การใช้เครื่องหมายเพื่อความปลอดภัย เพื่อจุดประสงค์ในการสื่อความหมายมากกว่า 1 ความหมาย
           2.1 ไม่ควรสื่อความหมายโดยการใช้เครื่องหมายเพื่อความปลอดภัย ร่วมกับเครื่องหมายเสริมที่มีข้อความสื่อความหมาย 2 ประการ ดังนี้

           ถ้าต้องใช้เครื่องหมายห้ามร่วมกับข้อความเพื่ออธิบายข้อความเกี่ยวกับการประกาศเตือน ไม่ควรใช้เครื่องหมาย ดังนี้

           2.2 ไม่ควรใช้เครื่องหมายเพื่อความปลอดภัยประเภทเดียวกันที่แสดง สองความหมายอยู่ในเครื่องหมายเดียวกัน ดังนี้

       3. การใช้เครื่องหมายเพื่อความปลอดภัยสำหรับเงื่อนไขที่แตกต่างกัน เมื่อต้องการใช้เครื่องหมายเพื่อความปลอดภัยที่แสดงไว้ในภาคผนวก ก. เพื่อแสดงความหมายสาหรับเงื่อนไขที่แตกต่างออกไป แต่การสื่อความหมายยังเหมือนเดิม ให้ใช้สัญลักษณ์ภาพนั้นร่วมกับเครื่องหมายเสริมที่ใช้ถ้อยคำแตกต่างออกไป เช่น

ที่มา:
[1] The international language of ISO graphical symbols, www.iso.org.
[2] Safety signs and signals The Health and Safety (Safety Signs and Signals) Guidance on Regulations, the Health and Safety Executive, Second edition, 2009.
[3] Guide to the Safety, Health and Welfare at Work (General Application) Regulations 2007 (Amended May 2010) Published in December 2007 and revised in May 2010 by the Health and Safety Authority, The Metropolitan Building, James Joyce Street, Dublin 1.
[4] Signs and safety, SAFE-T1: www.safe-t1.net.au
[5] Safety Signs and Colour at Work, Industrial Accident Prevention Association, 2007.
[6] มาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม สีและเครื่องหมายเพื่อความปลอดภัย. เล่ม 1 สีและรูปแบบ มาตรฐานเลขที่ มอก. 635 เล่ม 1 – 2554

<< ย้อนกลับ